امروزه حمل و نقل دریایی از جمله روش های پرکاربرد در حمل و نقل بین الملل است. حمل و نقل دریایی همچنان در سال 2026 ستون اصلی تجارت بین‌المللی محسوب می‌شود و بیش از 80 درصد حجم تجارت جهانی از طریق دریا انجام می‌گیرد. انتخاب نوع مناسب کشتی با توجه به نوع کالا، مسیر حمل، زمان تحویل و هزینه حمل، نقش مهمی در موفقیت عملیات لجستیکی دارد. آشنایی با انواع کشتی‌های حمل و نقل دریایی به صاحبان کالا و فعالان حوزه بازرگانی کمک می‌کند بهترین گزینه را برای حمل محموله خود انتخاب کنند.

انواع وسایل حمل و نقل دریایی

وسایل حمل و نقل دریایی از تنوع بالایی برخوردار هستند و کشتی و کانتینر به عنوان دو تا از مهمترین تجهیزات حمل بار به شمار می آیند.

معمولا طبقه بندی کشتی ها بر اساس نوع محصولی است که توانایی حمل آن را دارند. در ادامه قصد داریم تا با انواع کشتی ها آشنا شویم.

 
انواع کشتی های حمل و نقل دریایی

کشتی های باری عمومی (GENERAL CARGO): همانطور که از نام کشتی های باری عمومی پیداست، از این کشتی ها برای جابجایی انواع محمولات و کالاها استفاده می شود. از جمله تجهیزات این کشتی، جرثقیلی است که بارگیری کالاها بر روی کشتی توسط آن صورت می گیرد. یکی از معایبی که موجب کمرنگ شدن نقش این کشتی در صنعت حمل و نقل دریایی شده، حجم کمتر آن به نسبت سایر کشتی هاست. از این رو میزان استفاده از این کشتی از اواسط دهه 1960 کاهش چشم گیری پیدا کرده است و کشتی های تخصصی تر همچون کشتی های چندمنظوره جایگزین آن شدند که در ادامه مطلب به معرفی آن ها نیز می پردازیم. امروزه این کشتی‌ها بیشتر برای حمل کالاهایی استفاده می‌شوند که امکان یا صرفه اقتصادی حمل آن‌ها با کانتینر وجود ندارد و همچنان در برخی مسیرهای منطقه‌ای و پروژه‌ای کاربرد دارند.
 

کشتی‌های حمل‌کننده کانتیر یا کانتینربر (CONTAINER VESSELS): یکی از پرکاربردترین کشتی های حمل بار که نیمی از جابجایی های حمل و نقل دریایی را به خود اختصاص می دهد، کشتی های حمل کننده کانتینر هستند. از این کشتی ها برای حمل کانتینر و محمولات غیر فله استفاده می شود و  فرایند بارگیری و تخلیه کانتینرها بر روی این کشتی توسط جرثقیل های دروازه ای بنادر صورت می گیرد. 

در سال‌های اخیر با افزایش استفاده از کشتی‌های فوق بزرگ کانتینربر (Ultra Large Container Ships)، ظرفیت حمل کالا در خطوط بین‌المللی افزایش یافته و هزینه حمل هر کانتینر در بسیاری از مسیرها کاهش یافته است.

برای آشنایی بیشتر با انواع کانتینر می توانید مقاله "کانتینر چیست؟ (انواع کانتینر)" را مطالعه کنید.
 

 کشتی‌های رو رو (RO-RO VESSELS): کشتی های رو رو، کشتی های طبقه بندی شده ای هستند که برای جابجایی وسایل نقلیه چرخ دار، کالاهای عمومی و محمولات سنگین مورد استفاده قرار می گیرند. برای مثال کامیون های دارای بار، اتوموبیل و سایر وسایل نقلیه صنعتی توسط این کشتی ها حمل می شوند. به این صورت که در ابتدا محموله بر روی وسیله نقلیه ای همچون تریلی بارگیری می شود، سپس این وسیله نقلیه همراه با بار داخل خود از طریق رمپ موجود در کشتی وارد کشتی می شود و در مقصد نیز از کشتی خارج می شود. به دلیل کاهش تخلیه و بارگیری در این روش، از آسیب به محموله جلوگیری می شود.
 

کشتی فله بر (BULK VESSELS): کشتی فله بر از جمله کشتی های ایمن و با دوام بالاست که معمولا برای یک سفر اجاره می شود و کالاهای فله را حمل می کند. سنگ معدن، غلات، ذغال سنگ و... از جمله محمولاتی هستند توسط این کشتی حمل می شوند. توجه به این نکته ضروری است که برخی از این کشتی ها توانایی لازم برای حمل مواد نفتی و سنگ های فله را نیز دارند. این کشتی ها همانند نفتکش ها فاقد تجهیزات تخلیه و بارگیری هستند.
 

کشتی تانکر نفتی یا نفتکش ها (OIL TANKER VESSEL): غول دریاها لقبی است که برای این کشتی ها انتخاب شده است. کشتی های تانکر نفتی، کشتی هایی با مقاومت بسیار بالا هستند که بزرگترین بخش ناوگان دریایی را به خود اختصاص دادند و دارای تانکر برای حمل محمولات نفتی هستند. ابعاد بزرگ این کشتی ها موجب شده است تا جابجایی آن ها تنها در اقیانوس و دریای آزاد امکان پذیر باشد. عموما شرکت های بزرگ نفتی بازار این کشتی ها را در اختیار دارند.

نفتکش‌ها بر اساس نوع محموله به نفتکش خام (Crude Oil Tanker)، فرآورده‌های نفتی (Product Tanker) و کشتی‌های حمل مواد شیمیایی (Chemical Tanker) نیز تقسیم می‌شوند.

کشتی های یخچالی (REEFER VESSELS): همانطور که از نام کشتی های یخچالی پیداست این کشتی ها از تجهیزات سرمایشی برای حمل کالاهای فاسدشدنی و یخچالی برخوردار هستند. محصولات لبنی، دارو، مواد غذایی و... از جمله کالاهایی هستند که توسط کشتی های یخچالی جابجا می شوند.

امروزه بخش زیادی از کالاهای یخچالی علاوه بر کشتی‌های Reefer توسط کانتینرهای یخچالی (Reefer Containers) نیز حمل می‌شوند که انعطاف‌پذیری بیشتری در حمل‌ونقل بین‌المللی دارند.
 

کشتی های دام‌بر (LIVESTOCK CARRIERS): کشتی های دام بر کشتی هایی هستند که مجهز به بخش های مورد نیاز برای جابجایی دام و حیوانات زنده هستند.

کشتی‌های چند منظوره (MULTI-PURPOSE VESSELS): این کشتی ها برای حمل انواع کالاها مورد استفاده قرار می گیرد. بارگیری و تخلیه این کشتی توسط جرثقیل های مخصوص موجود در بنادر انجام می شود.

لندینگ کرافت (LANDING CRAFT): نام دیگر این کشتی، لندی کرافت است که با دارا بودن ساختار ساده و قابلیت حمل کالاهای مختلف بسیار مورد توجه قرار گرفته است. از مزایای این کشتی می توان به سرعت بالا و تخلیه و بارگیری ساده اشاره کرد. این کشتی ها به گونه ای طراحی شده اند که برای جابجایی در آب هایی با عمق کم مناسب هستند. همچنین به دلیل ساختار ساده ای که دارند می توانند در بنادری با امکانات ناچیز نیز به راحتی تخلیه و بارگیری شوند.

لنج (LAUNCH): لنج ها از جمله وسایل حمل و نقل دریایی هستند که برای حمل بار و مسافر به کار می روند. ابعاد لنج ها به گونه ای است که به عنوان قایق بزرگ یا کشتی کوچک نیز شناخته می شوند. لنج ها مشابه قایق های بادبانی هستند با این تفاوت که به جای بادبان از موتور برای حرکت استفاده می کنند. اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج فارس از جمله مکان هایی هستند که لنج های بسیاری در آن قرار دارند.

برای آشنایی با خرده بار دریایی مقاله "خرده بار دریایی یا گروپاژ زمینی چیست" را مطالعه کنید.

دوبه یا بارج (BARGE): بارج یا دوبه از جمله وسایل حمل و نقل دریایی است که برای جابجایی کالاهای سنگین در مسیرهای کوتاه، کانال ها و رودخانه ها به کار می رود. این قایق از یک کف تخت تشکیل شده است که محموله ها بر روی آن قرار می گیرند. ساختار این وسیله حمل و نقل باعث شده تا عمدتا برای جابجایی میان جزایر و بنادر به کار برود.
 

شناور صیادی (FISHING BOAT): این وسیله حمل و نقل دریایی برای ماهیگیری مورد استفاده قرار می گیرد و شامل یک دستگاه ماهیگیری به نام کشنده یا تراولر است.

 سوالات متداول

کشتی کانتینربر برای حمل چه کالاهایی مناسب است؟

کشتی‌های کانتینربر برای حمل انواع کالاهای بسته‌بندی شده، تجهیزات صنعتی، لوازم خانگی، قطعات خودرو، مواد اولیه و سایر کالاهای غیر فله مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تفاوت کشتی فله‌بر و کشتی کانتینربر چیست؟

کشتی فله‌بر کالاهای بدون بسته‌بندی مانند غلات، سنگ معدن و زغال سنگ را حمل می‌کند، در حالی که کشتی کانتینربر کالاها را داخل کانتینرهای استاندارد جابه‌جا می‌کند.

کشتی RO-RO چه کاربردی دارد؟

این کشتی برای حمل خودرو، کامیون، ماشین‌آلات راهسازی و سایر وسایل نقلیه چرخ‌دار استفاده می‌شود.

لندینگ کرافت چه مزیتی نسبت به سایر کشتی‌ها دارد؟

لندینگ کرافت می‌تواند در بنادر کوچک و مناطق کم‌عمق بدون تجهیزات پیشرفته عملیات بارگیری و تخلیه انجام دهد.

انتخاب نوع کشتی مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل در کاهش هزینه‌های حمل، افزایش ایمنی کالا و بهینه‌سازی زمان تحویل محسوب می‌شود. هر یک از کشتی‌های حمل و نقل دریایی برای نوع خاصی از کالا طراحی شده‌اند و شناخت ویژگی‌های آن‌ها می‌تواند نقش مهمی در برنامه‌ ریزی حمل‌ونقل بین‌المللی داشته باشد.

در صورتی که برای انتخاب مناسب‌ ترین روش حمل دریایی یا خدمات حمل بین‌المللی نیاز به مشاوره دارید، کارشناسان گروه بین‌المللی نسیم اطلس آماده ارائه خدمات تخصصی هستند.