معدن و صنایع معدنی به عنوان یکی از اصلی ترین صنایع کشور محسوب می‌شوند و در زنجیره تامین دیگر صنایع نقش حیاتی دارد. اهمیت صنایع معدنی از آن جهت قابل توجه است که می‌توان این صنعت را همچون خونی در رگ دیگر صنایع دانست. زنجیره تامین صنایع معدنی بسیار غنی است و می‌توان اذعان داشت هیچگونه مواد معدنی در دنیا وجود ندارد که در ایران برای آن معدنی وجود نداشته باشد. هرگونه اختلال در این صنعت می‌تواند عملکرد دیگر صنایع را با اختلال مواجه کند. 
در این مقاله با معرفی انواع محصولات معدن و صنایع معدنی، به بررسی زنجیره تامین صنایع معدنی خواهیم پرداخت و از نقش و اهمیت آن در کشور صحبت خواهیم کرد.
 

نگاهی بر معدن و صنایع معدنی و نقش آن در کشور

معدن و صنایع معدنی به عنوان صنعت پرچم دار در کشور شناخته می‌شوند. این صنعت با تزریق مواد معدنی به عنوان مواد اولیه به صنایع دیگر، نقش به سزایی در تولید صنایع زیردست خود دارد. ایران، مملو از معادن است. به طوری که بهشت معادن جهان نامیده می‌شود. لیستی از بزرگترین معادن در ایران را در زیر مشاهده می‌کنید.

1.   مس سرچشمه
2.   معدن طلای زرشوران
3.   معدن فیروزه نیشابور
4.   معدن سرب و روی انگوران
5.   معدن سرب و روی مهدی آباد
6.   معدن مس سرنگون
7.   معدن مس میدوک کرمان
8.   معدن زغال سنگ پابدانا
9.   معدن سنگ آهن چغارت بافق
10. معدن سنگ آهن چادرملو
11. معدن سنگ آهن گل گهر 
 

یکی از مهم ترین عوامل موثر بر معادن و صنایع معدنی، توازن در تامین آب مورد نیاز این صنعت می‌باشد. با توجه به ظرفیت موجود صنایع معدنی در ایران و آینده‌ی پررونق این صنعت، تامین آب در آینده بسیار با اهمیت است. به همین منظور برنامه‌ی تامین آب از جنوب کشور طرح ریزی شده است و به زودی آغاز می‌شود.

انواع محصولات  معدن و صنایع معدنی

با توجه به وجود معادن گوناگون در کشور، تنوع محصولات صنایع معدنی نیز بالاست و ایران با وجود 70 نوع از مواد معدنی در جهان پرچم دار است. انواع معادن ایران به شرح زیر می‌باشد:

1.    زغال سنگ
2.    مواد معدنی فلزی(مس، نیکل،...)
3.    سنگ، شن و ماسه
4.    مواد معدنی شیمیایی
5.    نمک

محصولات استخراج شده از تمامی این معدن‌ها، به عنوان مواد اولیه در صنایع پایین دست خود مورد استفاده قرار می‌گیرند. ذخایر کشف شده این صنعت عددی بالغ بر 37 میلیارد تن می‌باشد. با وجود تنها 10 متر عمق حفاری، پیش بینی می‌شود به دلیل قرار گرفتن ایران بر روی کمربند آلپ (هیمالیا)، ذخایر بالقوه معدنی حدود 60 میلیارد تن باشد که ارزشی برابر با 1400 میلیارد دلار برآورد شده است.
 

سرمایه گذاری و اشتغال در معدن و صنایع معدنی

ظرفیت بالای استخراج و نیاز به حضور نیروهای متخصص در صنایع معدنی، نشان از پتانسیل بالای این صنعت در جذب نیروی انسانی می‌باشد. آمارهای وزارت صمت که در 5 ماهه نخست سال 1401 منتشر شده، نشان از رشد 105 درصدی اشتغال در معادن شده دارد. با این وجود نیاز به سرمایه‌گذاری و جذب نیروی انسانی همواره احساس می‌شود.

به دلیل سنتی بودن کار در معدن، فارغ التحصیلان تمایل اندکی به کار در صنایع معدنی دارند. این مسئله منجر شده است که شرکت های مطرح فعال در این صنایع، تمهیداتی برای جذب نیروهای متخصص بیندیشند و دوره‌های مهارتی برای آموزش نیروهای متخصص و جذب فارغ التحصیلان برگزار کنند. 

بزرگترین تولیدکنندگان در زنجیره تامین صنایع معدنی

به طور کلی 10 کشور در جهان وجود دارد که بیشترین ذخایر معدنی را به خود اختصاص داده‌اند:

1.    چین
2.    عربستان
3.    کانادا
4.    هندوستان
5.    روسیه
6.    آمریکا
7.    برزیل
8.    ونزوئلا
9.    جمهوری دموکراتیک کنگو
10.    استرالیا
 

صادرات صنایع معدنی

آمارها نشان دهنده ی آن است که صادرات صنایع معدنی بالغ بر 952 میلیون دلار بوده است که نسبت به سال گذشته شاهد رشد 12 درصدی هستیم. خوشبختانه تنوع محصولات معدنی صادراتی بسیار بالا بوده و حجم صادرات چهار میلیون و 687 تن اعلام شده است. می‌توان ایران را یکی از بزرگترین تامین کنندگان زنجیره تامین صنایع معدنی در خاورمیانه دانست.

در این بین، محصولات صنعت فولاد پرچم دار حوزه صادراتی هستند و بعد از آن سنگ آهن، مس و محصولات پایین دستی، زغال سنگ و کک، به ترتیب بیشترین میزان صادرات از محصولات معدنی را تشکیل میدهند. 

یکی از دلایل افزایش نرخ صادرات صنایع معدنی، کاهش دسترسی به گاز طبیعی در جهان می‌باشد. نتیجه ی این کاهش، رشد 10 برابری صادرات گندله بر پایه مس می‌باشد. 
 

بیشترین کشورهای وارد کننده ی محصولات معدنی

بنا بر گزارشات سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، 73 درصد از محصولات صنایع معدنی، تنها به 5 کشور صادر شده است.

5 کشور واردکننده ی محصولات معدنی از کشور ایران، به ترتیب چین، عراق، ترکیه، امارات و اندونزی می‌باشند. این آمار نشان دهنده‌ی سهم اندک ایران از زنجیره تامین صنایع جهانی است. حجم صادرات به کشورهای نام برده به ترتیب چین با دو میلیارد و 904 میلیون دلار، عراق با دو میلیارد و 71 میلیون دلار، ترکیه با یک میلیارد و 854 میلیون دلار، امارات با یک میلیارد و 339 میلیون دلار و اندونزی با 770 میلیون دلار می‌باشد. 
 

زنجیره تامین صنایع معدنی

معرفی صنایع پایین دست صنایع معدنی

همانطور که پیش تر اشاره کردیم، صنایع معدنی از صنایع مادر در کشور شناخته می‌شوند. محصولات معدنی، به عنوان خوراک به صنایع پایین دستی داده می‌شوند و زنجیره تامین کلیه ی صنایع پایین دستی، به دست این صنعت به بقای خود ادامه می‌دهند. به جرات میتوان کلیه‌ی صنایع فعال در کشور را از صنایع پایین دستی صنایع معدنی دانست. 

حمل و نقل در صنایع معدنی و نیازهای امروزه آن

حمل و نقل بخش جدا نشدنی از هر صنعتی است. زنجیره تامین صنایع معدنی نیز همانند دیگر صنایع به حمل و نقل وابسته است. اما به اندازه ای که صنایع معدنی در کشور رشد داشته، حمل و نقل این صنعت رشد متقابل نداشته است.
یکی از مهمترین مراحل لجستیک صنایع معدنی، مرحله‌ی انتقال محصولات خام معدن به کارخانه‌های فرآوری کننده است. به دلیل انتقال این مواد با حجم بالا، نوع انتقال بسیار اهمیت دارد.

بیشترین روش حمل مورد استفاده در شبکه‌ی لجستیک صنایع معدنی، حمل‌ونقل ریلی می‌باشد. به دلیل حجیم بودن محموله های صنایع معدن، حمل‌ونقل ریلی ایمن‌ترین و سریع‌ترین راه برای رساندن مواد اولیه به دست مصرف کنندگان می‌باشد.
همچنین حمل‌ونقل ریلی از نظر حفظ محیط زیست و کاهش هزینه ها مزیت رقابتی ایجاد میکند و برای زنجیره تامین صنایع معدنی بسیار باارزش شمرده می‌شود.

ارایه شماتیکی از لجستیک و زنجیره تامین صنایع معدنی
 

سهم هزینه های لجستیکی در زنجیره تامین صنایع معدنی

یکی از بزرگترین چالش‌های همه‌ی صنایع، هزینه‌‌ی بالای لجستیک می‌باشد که صنایع معدنی نیز از این امر مستثنی نیست. هزینه‌های لجستیک شامل هزینه‌های لجستیک داخلی و خارجی می‌شود که هر صنعت برای بهبود آن‌ها نیاز به تصمیمات استراتژیک مهمی دارد.
علاوه بر تاثیر عملکرد صنایع معدنی بر بهبود هزینه‌ها، شرایط اقتصادی و سیاسی یک کشور نیز بر آن‌ها موثر است. هزینه‌های لجستیک شامل موارد زیر می‌باشد:

1.    حمل‌ونقل و جابجایی
2.    ذخیره سازی و یا انبارداری
3.    هزینه ی بسته بندی اضافی مورد نیاز
4.    هزینه اطلاعات و یکپارچه سازی ارتباطات
5.    هزینه مدیریت سیستم لجستیک

بهبود زنجیره تامین صنایع معدنی

هوش مصنوعی در صنایع معدنی

در ابتدا بهتر است تعریفی از هوش مصنوعی ارایه دهیم. هوش مصنوعی تصمیم گیری ماشین ها به طور خودکار و انجام تجزیه‌وتحلیل است. کاربرد هوش مصنوعی در صنایع معدنی همانند دیگر صنایع باعث بهبود عملکرد فرآیندها می‌شود. این مسئله باعث شده تا فعالان در صنعت معدن، بر ارزشمند بودن آن پی ببرند و به دنبال استفاده از هوش مصنوعی باشند

هدف استفاده از هوش مصنوعی، آسان سازی عملیات استخراج و فرآوری کانی‌های معدن است. هوش مصنوعی با استفاده از اشعه‌ و حسگرهای تعبیه شده در معدن، می‌تواند نوع و کیفیت کانی‌های معدن را به خوبی شناسایی کند و باعث صرفه جویی هزینه‌ها شود.
همچنین هوش مصنوعی با توانایی اندازه‌گیری ابعاد، میتواند از ورود کانی‌های استخراجی از معدن با اندازه‌های نامتعارف و بزرگ به نوار نقاله، که منجر به خرابی دستگاه‌ها می‌شود، جلوگیری کند. 
 

نقش عملیاتی مجموعه در معدن و صنایع معدنی

1)    پروژه ها و اقدامات صورت گرفته در این صنعت:

•    انجام پروژه های لجستیکی معادن مس و سنگ آهن ایران
•    ارایه‌ی خدمات پشتیبانی حقوقی به معادن مس و سنگ آهن ایران
•    ارایه‌ی خدمات یکپارچه لجستیک به معادن طلا در ایران
•    ارایه‌ی خدمات یکپارچه بازرگانی به معادن طلا در ایران
•    مدیریت لجستیک داخلی معادن
•    مدیریت یکپارچه فروش و صادرات سنگ از محل معدن تا تحویل به خریدار خارجی
•    ارایه‌ی خدمات طراحی سایت و سئو به شرکت‌های معدنی کشور

2)    پروژه های قابل انجام در معدن و صنایع معدنی:

•    طراحی ساختار و شبکه زنجیره تامین معدن و صنایع معدنی
•    طراحی سیستم لجستیک یکپارچه برای معدن و صنایع معدنی
•    ارایه‌ی خدمات طراحی ساختارهای یکپارچه حقوقی 
•    ارایه‌ی خدمات یکپارچه‌ی نرم افزاری، ارتباطی و امنیتی
•    ارایه‌ی خدمات طراحی مدل سازمانی، مدل فروش و بازاریابی بین المللی محصولات صنایع معدنی
•    ارایه‌ی خدمات یکپارچه‌ بین معادن، کارخانه و دفتر مرکزی

 

گروه بین المللی نسیم اطلس با 11 سال تجربه‌ی عملیاتی کارآمد در زمینه مدیریت لجستیک و زنجیره تامین و همکاری با شرکت های مطرح، به شناخت کامل در مورد نیازهای معدن و صنایع معدنی رسیده است و آمادگی کامل خود را جهت انجام کلیه پروژه های مطرح شده در فوق با هدف بهبود وضعیت زنجیره تامین صنایع معدنی اعلام می‌دارد. 

 

فاطمه سلمانی (کارشناس بازاریابی)