صنعت فلزات و آلیاژها از پرکارترین صنایع است و مواد الیه ساخت بسیاری از تجهیرات و ملزومت ضروری زندگی امروز ما را تشکیل میدهد. طبیعتا این صنایع زنجیره تامین گسترده ای دارد تا پاسخگوی نیاز جامعه به حجم مورد نیاز کارخانه ها و جامعه به فلزات و آلیاژها باشد.  در این مقاله قصد داریم نگاهی دقیق و موشکافانه بر وضعیت زنجیره تامین و لجستیک صنعت فلزات و آلیاژها داشته باشبم و مطابق با این بررسی به تحلیل نقش پراهمیت آن بپردازیم.

 

نگاهی بر صنعت فلزات و آلیاژها    

صنعت فلزات و آلیاژها یکی از مهمترین صنایع در جهان است. در این صنعت، از فلزات برای ساخت اجسام دائمی و مقاوم از جمله خودروها، هواپیماها، قطعات برق و الکترونیکی، ابزارهای پزشکی، وسایل نقلیه، لوازم خانگی و بسیاری دیگر استفاده می شود.
فلزات، عناصر شیمیایی هستند که خواص فیزیکی و شیمیایی خاصی دارند و به دلیل سختی، مقاومت در برابر خوردگی، رسانایی برق و حرارت، قابلیت شکل‌دهی و... در بسیاری از صنایع استفاده می‌شوند. اما بسیاری از فلزات به تنهایی دارای خاصیتی که مورد نظر صنایع باشد نیستند، به همین دلیل از آن‌ها در صنایع مختلف به صورت آلیاژ استفاده می‌شود. آلیاژها ترکیبی از دو یا چند فلز هستند که با ترکیب آن‌ها با یکدیگر، خواصی را به دست می‌آورند که به تنهایی در فلزات وجود ندارد.  

 

تولید فلزات و آلیاژها از طریق فرآیندهای مختلفی صورت می‌گیرد که می‌توان به فرآیندهای ذوب، کشیدن، ریختن، خم کردن، شیب دادن و نورد کردن اشاره کرد. در هر یک از این فرآیندها، فلزات و آلیاژها با توجه به نوع و کاربرد مورد نظر، به شکل‌های مختلفی تولید می‌شوند.
همچنین به دلیل تاثیرات زیست محیطی تولید فلزات و آلیاژها، مصرف کنندگان در این صنعت به دنبال روش‌هایی برای بهبود شرایط زیست محیطی هستند. به همین دلیل، استفاده از فناوری‌های پایدار و بازیافت مواد مورد توجه قرار گرفته‌اند.
فلزات را می توان به اشکال مختلف در طبیعت یافت. از جمله به عنوان عناصر خالص، به عنوان مواد معدنی و به عنوان ترکیبات. آنها اغلب از طریق فرآیندهای استخراج و پالایش سنگ معدن بدست می آیند.
فلزات در طیف گسترده ای از کاربردها، از جمله در ساخت و ساز، حمل و نقل، برق و الکترونیک و ساخت استفاده می شود.  

 

صنعت فلزات و آلیاژها در کشور

صنعت فلزات و آلیاژها در کشور ایران نیز به عنوان یکی از صنایع مهم و پر رونق محسوب می‌شود. این صنعت در کشور به واسطه وجود معادن فلزی غنی و همچنین تولید کنندگان داخلی و خارجی، دارای رشد و پتانسیل بالایی است.
در ایران، صنعت فلزات و آلیاژها به دلیل تولید محصولات متنوع و با کیفیت، قابلیت رقابت با شرکت‌های بزرگ خارجی را دارد. این صنعت در کشور در حوزه‌های مختلفی از جمله صنایع خودروسازی، هوافضا، برق و الکترونیک، نفت و گاز، ساخت و ساز و... به کار می‌رود و با توجه به رونق پروژه‌های عظیم ساختمانی در کشور، مصرف فلزات و آلیاژها در این حوزه نیز بسیار زیاد است.
همچنین، تلاش‌هایی در جهت بهبود شرایط زیست محیطی در صنعت فلزات و آلیاژها انجام می‌شود. به عنوان مثال، با توجه به اینکه تولید آلومینیوم باعث انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌شود، استفاده از روش‌هایی همچون بازیافت آلومینیوم، تلاش برای کاهش صرفه‌جویی در مصرف انرژی، مواد خام و استفاده از منابع انرژی پایدار مورد توجه قرار گرفته است.  

 

 

انواع فلزات و آلیاژ ها

 

دسته بندی صنعت فلزات و آلیاژها به این  صورت است:

در صنعت فلزات و آلیاژها، انواع مختلفی از فلزات به کار می‌روند. در زیر به برخی از این انواع اشاره می‌کنیم:

 آهن: آهن یکی از مهمترین فلزات است که در بسیاری از صنایع به کار می‌رود. همچنین، آهن به صورت آلیاژ با عناصر دیگر نیز ترکیب می‌شود.

آلومینیوم: آلومینیوم یکی از سبک ترین فلزات است که در بسیاری از صنایع از جمله صنعت خودروسازی، هوافضا، برق و الکترونیک، پوشاک و بسیاری دیگر استفاده می‌شود. 

مس: مس یکی از مهمترین فلزاتی است که در بسیاری از صنایع از جمله صنعت برق و برق و الکترونیک، خودروسازی، ساختمانی، بهداشتی و... استفاده می‌شود.

 
 

نیکل: نیکل یک فلز سفید نقره‌ای است که در بسیاری از صنایع از جمله صنعت شیمیایی، برق و الکترونیک، خودروسازی، صنعت نظامی و بسیاری دیگر استفاده می‌شود.

تیتانیوم: تیتانیوم یکی از قوی‌ترین و سبکترین فلزات است که در بسیاری از صنایع از جمله صنعت هوافضا، پزشکی، خودروسازی و بسیاری دیگر استفاده می‌شود.

برنج: برنج یکی از فلزاتی است که در بسیاری از صنایع از جمله صنعت برق و الکترونیک، شیمیایی، ساخت و ساز، خودروسازی و بسیاری دیگر استفاده می‌شود.

 

 

آلیاژهای فولادی: آلیاژهای فولادی به ترکیبی از آهن و کربن و دیگر عناصر مانند کروم، نیکل و مولیبدن گفته می‌شود که در بسیاری از صنایع از جمله ساختمانی، خودروسازی، صنعت نفت و گاز و بسیاری دیگر استفاده می‌شود.

آلیاژهای آلومینیومی: آلیاژهای آلومینیومی ترکیبی از آلومینیوم و عناصر دیگر مانند مس، روی و سیلیکون هستند که در بسیاری از صنایع از جمله خودروسازی، هوافضا، برق و الکترونیک و بسیاری دیگر استفاده می‌شوند.

همچنین، فلزات و آلیاژهای دیگری از جمله مس و نیکل، آلیاژهای تنگستن، آلیاژهای نقره و آلیاژهای طلا و پلاتین نیز وجود دارند که هر کدام آن ها خصوصیات و مزایای منحصر به فردی دارند و در صنایع مختلف به کار می‌روند.

زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها 

زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها شامل مراحل و فرآیندهایی است که از استخراج مواد معدنی تا تولید، توزیع و فروش فلزات و آلیاژها را پوشش می‌دهد. این زنجیره تامین از چندین مرحله کلیدی تشکیل شده است که شامل موارد زیر می باشد:

استخراج مواد معدنی: مواد معدنی مورد نیاز برای تولید فلزات و آلیاژها از معادن استخراج می‌شوند. این فرآیند شامل عملیاتی مانند حفر، تخریب، حمل و نقل مواد و فرآیندهای استخراج است. استخراج معدن و تولید مواد معدنی: این مرحله شامل استخراج مواد معدنی مورد نیاز برای تولید فلزات و آلیاژها می‌شود. در این مرحله، شرکت‌ها واحدهایی را برای استخراج و فرآوری معادن ایجاد می‌کنند و مواد معدنی را به مراحل بعدی از زنجیره تامین منتقل می‌کنند.

فرآوری و تولید: مواد معدنی استخراج شده به کارخانه‌ها و واحدهای فرآوری منتقل می‌شوند. در این مرحله، مواد معدنی پس از فرآوری و پالایش به فلزات خام تبدیل می‌شوند. سپس فرآیندهای تولید از جمله ذوب، ریخته‌گری، فورج، و رولینگ به منظور تولید قطعات و صفحات فلزی صورت می‌گیرد. 
 

فروش و توزیع: پس از تولید، فلزات و آلیاژها در بازار عرضه می‌شوند. توزیع کنندگان و عرضه‌کنندگان فلزات و آلیاژها آنها را به مشتریان و صنایع مختلف ارایه می‌دهند. این فرآیند شامل فروش به صورت عمده، خرده فروشی و صادرات است.

بازیافت: بازیافت فلزات و آلیاژها نقش مهمی در زنجیره تامین دارد. بازیافت مواد باعث کاهش نیاز به استخراج معادن جدید و محافظت از منابع طبیعی می‌شود. در این فرآیند، فلزات و آلیاژهای بازیافتی جمع‌آوری و به مراکز بازیافت منتقل می‌شوند تا مجدداً فرآیند بازیافت و تولید را طی کنند.

 

 

از طرف دیگر، در زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها، تأمین کنندگان مواد اولیه، تجهیزات و ماشین‌آلات، تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و ارایه دهندگان خدمات حمل و نقل و صنایع مصرف‌کننده نقش‌های کلیدی دارند. تمامی  فعالان اقتصادی ذکر شده، با همکاری در این زنجیره می توانند در فرآیندهای تولید و توزیع صنعت فلزات و آلیاژها نقش داشته باشند. یکی از این فرآیندها می‌تواند ارایه خدمات آزمایشگاهی باشد. آزمایشگاه‌ها و مراکز معتبری وجود دارند که نمونه‌های فلزات و آلیاژها را بررسی کرده و گواهی‌نامه‌های مرتبط با کیفیت و مشخصات فنی آنها را صادر می‌کنند. 
 

معرفی بالادست و پایین دست زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها

صنعت فلزات و آلیاژها صنعت بالادست تمامی صنایع شناخته میشود. این صنعت با تولید فلزات و آلیاژها، خوراک مورد نیاز صنایع پایین دستی را تامین میکند. همانطور که پیش تر گفته شد، صنایعی همچون صنعت برق و الکترونیک، خودروسازی و ... از مصرف کنندگان عمده ی فلزات و آلیاژها شناخته می شوند.
به همین منظور صنعت فلزات و آلیاژها بسیار برای صنایع پایین دستی مورد اهمیت می باشند و تمامی آن ها برای حیات زنجیره تامین خود وابسته به این صنعت هستند.
 

 

بزرگترین تولیدکنندگان در زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها

فلز فولاد دومین ماده پر مصرف در کشورهای مختلف جهان پس از نفت خام بوده است. صنایعی نظیر ساختمان‌ و انبوه‌سازی، خودروسازی، تولید قطعات، لوازم خانگی و … از فولاد به عنوان مواد اولیه خود استفاده می‌کنند. در سال‌های اخیر رشد مصرف فولاد در کشورهای مختلف به شدت در رشد اقتصادی آن‌‎ها موثر بوده است. به طوری که هر ۱% رشد مصرف فولاد در یک کشور، معادل رشد اقتصادی ۰.۸۵% آن کشور می باشد. به همین منظور در سال‌های گذشته میزان تولید و مصرف فلزات در جهان به ویژه فولاد افزایش چشمگیری یافته است. 

 

 
 در سال ۲۰۱۹ تولید فولاد خام در سرتاسر دنیا حدود ۱۸۷۰ میلیون تن بوده که نسبت به سال ۲۰۰۹ (ده سال پیش) حدود ۵۰% افزایش یافته است. کشور چین با تولید ۹۹۶ میلیون تن فولاد خام در سال ۲۰۱۹ بزرگترین تولیدکننده در صنعت فلزات و آلیاژها بوده است. هم چنین این کشور رتبه اول در مصرف فولاد را نیز در اختیار دارد. کشورهای هند (۱۱۱ میلیون تن) و ژاپن (۹۹ میلیون تن) به ترتیب بزرگترین تولیدکنندگان بعد از چین در جهان هستند.
۹۵% از تولید فلزات اساسی در جهان مربوط به فولاد و آلیاژهای فولادی بوده و مصرف فلزاتی مثل، آلومینیوم، سرب و روی کمتر از ۵% می‌باشد.  

واردات و صادرات در صنعت فلزات و آلیاژها 

فلزات غیرآهنی شامل مس، سرب، روی، آلومینیوم و طلا است که در صنایع مختلف کاربرد دارند. ایران یکی از کشورهای غنی از منابع معدنی است که در تولید و صادرات این فلزات نقش مهمی دارد. کشورهای عربستان صعودی،عراق، ترکیه، هند و چین وارد کننده های اصلی فلزات غیرآهنی ایران هستند. 
طبق آمار بدست آمده از سایت  آمار کل واردات و صادرات گمرک جمهوری اسلامی ایران، واردات طلا در سال 1401، 630429 کیلوگرم به ارزش 1446512 دلار از کشورهای عراق، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان، تاجیکستان است و صادرات طلا در سال 1401، 336809 کیلوگرم به ارزش 6936227 دلار به کشورهای امارات متحده عربی، چین، ایتالیا و ترکیه می باشد. 
 

صادرات فولاد در سال1401، به طور میانگین در حدود 1056523 کیلوگرم به ارزش 570119 دلار به کشورهای عراق، ترکیه، آلمان و امارات متحده عربی می باشد. همچنین واردات فولاد در سال1401، به طور میانگین در حدود 168242 کیلوگرم به ارزش 227294 دلار از کشورهای چین، آلمان، کره جنوبی و ترکیه می باشد. 

 

نقش عملیاتی مجموعه در صنعت فلزات وآلیاژها

1)    پروژه های صورت گرفته در این صنعت  
•    ارایه خدمات مشاوره، عارضه یابی و اجرای تخصصی مدیریت لجستیک در صنعت فلزات و آلیاژها 
•    ارایه راهکارهای تخصصی حمل ترانزیت قطعات و مواد اولیه نرمال،کالاهای سنگین و نامتعارف در صنعت فلزات و آلیاژها 
•    انجام خدمات کارگزاری و حق العملکاری گمرکی کالای صاداراتی از تمامی گمرک های کشور
•    ارایه خدمات یکپارچه لجستیکی (درب به درب) کالاهای وارداتی مورد نیاز در صنعت فلزات و آلیاژها  اعم از تشریفات گمرکی در مبدا، حمل‌ونقل بین الملل ( بصورت حمل و نقل دریایی، حمل و نقل هوایی، حمل و نقل زمینی، حمل و نقل ریلی، حمل و نقل چندوجهی) و ترخیص 
•    ارایه خدمات مشاوره ای برای طراحی و اجرای شبکه در شرکت های مطرح صنعت فلزات و آلیاژهای کشور و ایجاد امنیت شبکه در این سازمان ها

 

2)    پروژه های قابل انجام در این صنعت  

•    طراحی ساختار و شبکه زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها
•    طراحی سیستم لجستیک یکپارچه برای صنعت فلزات و آلیاژها 
•    عارضه یابی یکپارچه لجستیک و زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها
•    برگزاری دوره های آموزشی تخصصی کلیه مباحث لجستیک و زنجیره تامین برای فعالین صنعت فلزات و آلیاژها 
•    پشتیبانی کامل از کلیه خدمات مورد نیاز شرکت های فعال در صنعت فلزات و آلیاژها در زمینه فناوری اطلاعات اعم از طراحی ساختار شبکه، اتوماسیون های یکپارچه سازمانی، سهولت در ارتباطات درون و بیرون سازمانی با استفاده از تکنولوژی Voip و امنیت اطلاعات 

 

 

گروه بین المللی نسیم اطلس با 11 سال تجربه‌ی عملیاتی کارآمد در مدیریت لجستیک و زنجیره تامین و همکاری با شرکت های مطرح داخلی و بین المللی، به شناخت کامل در مورد نیازهای صنعت فلزات و آلیاژها رسیده است. به همین منظور این شرکت آمادگی کامل خود را جهت انجام کلیه پروژه های لجستیک و زنجیره تامین صنعت فلزات و آلیاژها اعلام می‌دارد.  

 

ساناز مهرپور (کارشناس بازاریابی)